اصول طراحی سونا

اصول طراحی سونا

مقدمه

حمام کردن منظم در سونا، رگ ها را باز می کند، قلب و گردش خون را تقویت می کند، مواد زائد را از بدن خارج می سازد و باعث می شود تا ماهیچه ها بعد از فعالیت روزانه، مجدداً نیروی خود را به دست آورند. سونا اعصاب وسیستم ایمنی بدن را تقویت می کند، فشار خون را تنظیم می کند، از سرماخوردگی پیشگیری می کند و همچنین مشکلات تنفسی را کاهش می دهد، ولی به شرط اینکه این محیط کاملاً دقیق طراحی شده باشد.

متأسفانه در کشور ما، مهندسان برای طراحی سوناها استاندارد و یا مرجع مناسبی در دسترس ندارند و طراحی این گونه مکان ها بر حسب تجربه انجام می شود. در این فصل انواع سونا و کاربرد آنها بررسی شده و اصول طراحی آنها توضیح داده شده اند.

اصولاً سونا به سه بخش تقسیم می شود:

1 – سونای خشک

2 – سونای تر

3 – سونای مادون قرمز

 

سونای خشک

سونای خشک اتاقکی است با دیواره های چوبی که دارای سکوهایی برای نشستن و یا دراز کشیدن می باشد و درگوشه ای از آن اجاقی )عمدتا برقی یا گازی( وجود دارد که سنگ هایی بر روی آن قرار دارند. این اجاق هوای موجود دراتاقک چوبی را گرم کرده و سبب گرم شدن سنگ های موجود بر روی آن می شود. این اتاقک، هوایی گرم و خشک داردو با ریختن مقداری آ بر روی سنگ های داغ، می توان ضمن افزایش رطوبت هوای اتاقک سونا ، دمای آن ر ا نیازمقداری افزایش داد.

بسیاری از مواقع از مواد معطر و اسانس های مختلف )از جمله اسانس نعناع یا اکالیپتوس( برای معطر کردن هوای سونای خشک استفاده می شود. انسان در سونای خشک در هوای بسیار گرم و خشک قرار می گیرد. در نیمکت های بالایی،دمایی بین 80 تا 100 درجه سانتی گراد وجود دارد. در این قسمت رطوبت هوا تنها بین 2 تا 5 درصد است. به دلیل پایین بودن رطوبت در سونا می توان شرایط آن را با گرمای خشک بیابان مقایسه کرد.

 

در سونای خشک، جداره ها به طور کامل عایق کاری می شوند تا بتوان در هزینه مصرف انرژی صرفه جویی کرد. این سوناها دارای یک منبع گرمایی هستند که اصولاً با برق، گاز یا گازوییل کار می کند. در ایران به علت اینکه هزینه مصرف برق در هیترهای برقی گران تمام می شود، معمولاً از مشعل های گازی استفاده می شود. البته هزینه اولیه برای استفاده از

مشعل گازی گران تر تمام می شود. همچنین در اتاقک سونا باید لوله دودکشی برای خارج کردن گازهای سوخته شده

تعبیه شود که در برابر قرار دادن یک هیتر در گوشه اتاق و وصل کردن آن به برق، سختی کار بیشتری را در بردارد.

 

نمای داخلی سونای خشک

 

اصولاً اطراف این کوره فولادی یا چدنی با آجر یا سنگ های زینتی پوشش داده می شود تا از برخورد بدن افراد داخل سونا با کوره جلوگیری به عمل آمده و همچنین باعث زیباتر شادن فضای داخل سونا گردد. در روی دیوارسوراخ هایی با مدل های مختلف تعبیه می شود تا گرمای دیگ به راحتی به فضای سونا برسد.

دمای سونا توسط یک ترموستات کنترل می شود که در صورت استفاده از کوره های گازی یا گازوییلی به مشعل فرمان می دهد و مشعل با قطع و وصل شدن، دمای دلخواه را تأمین می کند. معمولاً رطوبت نسبی محیط سونا از کنترل خارج می باشد و تنها کنترل دما مورد نظر است. علت این امر آن است که هوای فضای سونا به علت تعداد دفعات باز و بسته شدن در سونا مرتبا در حال تعویض می باشد و دوم آنکه افزایش دما، کاهش رطوبت نسبی را در بر دارد و بدین طریق هدف اصلی، که همان تعریق شدید است، حاصل می گردد.

گرمایش الکتریکی

این کوره ها مجهز به المنت های برقی می باشند و چون این منبع حرارت از نظر سهولت، تمیزی و دسترسی مورد توجه است، تقریبا در همه جا با استقبال رو به روست. ولی به علت گرانی این انرژی و نیز ارزش بالاتر کاربری در صنایع کشور، حتی الامکان سعی بر آن بوده که از سایر منابع در این خصوص استفاده گردد. هنگام استفاده از المنت های برقی،بایستی نکات ایمنی به طور کامل رعایت شوند، زیرا بدلیل بالا بودن درجه کارکرد، لازم است تا نوع کابل و همچنین عایق های الکتریکی داخل کوره دقیقاً مورد توجه قرار گیرند.نظارت دقیق مؤسسه استاندارد و تحقیقات ایران بر این محصولات، خطرات ناشی از آنها را کاهش می دهد. نکته دیگر،ولتاژ ایمن است که بایستی طراحان تأسیسات برقی سوناها در نظر داشته باشند وحتی الامکان اختلاف پتانسیل های 48 ولت یا کمتر را مورد استفاده قرار دهند، حتی اگر باعث افزایش اندازه کابل شود. خوشبختانه ولتاژایمن 12 ولت درزمینه روشنایی این گونه اماکن مورد استفاده قرار می گیرد و لازم است که لوازم گرمایش و کنترل سونا نیز از این ولتاژاستفاده نمایند.

گرمایش با سوخت گاز یا مایع

در ایران استفاده از سوخت های فسیلی نسبت به سایر منابع انرژی از لحاظ اقتصادی توجیه پذیرتر است. کوره ای که در این روش به کار گرفته می شود معمولاً مکعب مستطیل یا استوانه ای شکل است که دارای یک لوله ورود سوخت به مشعل و یک دودکش می باشد و باید در داخل سونا نصب شود.

معایب استفاده از این کوره ها عبارتند از:

  • خطر انفجار کوره در محیط سونا، مخصوصاً به هنگام استفاده از مشعل های بی صدای اتمسفریک.
  • امکان نشت گازهای سوخته شده به داخل فاای سونا به دلیل پوسیدگی سریع مخزن کوره و نهایتاً خفگی کاربران.
  • بالا بودن درجه حرارت پوسته کوره و تابش شدید پرتوهای مادون قرمز و در نتیجه بلااستفاده شدن محیط پیرامون

کوره و کاهش عمر آن.

  • اختلاف دمای زیاد هوای اطراف کوره با سایر مناطق سونا.
  • اشغال فضای نسبتاً زیاد از سونا و یا اجرای مشکل آن در حفره داخل دیوار.
  • کم بودن سطح حرارتی کوره و انتقال انرژی به روش تابش، که باعث پایین آمدن بازده حرارتی و در نهایت تلفات

سوخت می شود.

  • خطر ترکیدن کوره بر اثر تنش های حرارتی ناشی از پاشش آب سرد و بخور بر روی آن.
  • اجبار در اشتراک حداقل یکی از دیواره های جانبی سونا با موتورخانه و یا محیطی جهت نصب مشعل و دودکش.
  • عدم تزریق هوای تازه به فضای سونا.
  • نازیبا و غیر موزون بودن کوره و عدم هماهنگی آن با محیط آرامش بخش سونا.

کوره های هوای گرم

به منظور رفع نواقص ذکر شده ، می توان از کوره های هوای گرم مرکزی استفاده کرد. این وسیله در فاصله ای دورتر از محوطه سونا نصب می گردد و هوای برگشتی از سونا را تا دمای مورد نیاز گرم کرده، سپس با جریان کنترل شده ای آنرا توسط دمنده مخصوص، به سمت سونا هدایت می کند.

البته در این حالت می توان شرایطی را به وجود آورد که دستگاه هنگام گرم کردن هوا، علاوه بر هوای برگشتی، از هوای

تازه هم استفاده کند یا در شرایط خاص فقط از هوای تازه استفاده نماید. در این روش، منبع حرارت می تواند به طورمستقیم )توسط سوخت فسیلی و یا الکتریسیته( و یا به طور غیر مستقیم )توسط کویل بخار یا آب داغ( باشد.

مزایای استفاده از کوره های حرارت مرکزی عبارتند از:

  • امکان استفاده از مشعل های دمنده دار مجهز به کنترل تهویه محفظه احتراق و در نتیجه پایین آوردن خطر انفجارکوره.
  • در صورت انفجار کوره، این حادثه در محیطی دورتر از محیط سونا رخ خواهد داد.
  • به دلیل بالا بودن فشار استاتیکی هوای گرم خروجی از دمنده نسبت به هوای درون کوره، امکان نشات گازهاای

حاصل از احتراق به داخل هوای ارسالی به سونا به صفر می رسد و در صورت سوراخ شدن بدنه کوره، هوای گرم به

داخل محفظه احتراق رفته و عمل بالعکس صورت نخواهد گرفت.

  • عدم تابش کوره و در نتیجه یکنواختیِ درجه حرارت در محیط سونا.
  • ایجاد سطح حرارتی زیاد و سرعت هوا روی این سطوح در جهت افزایش راندمان آن.
  • پایین ماندن درجه حرارت پوسته کوره و نهایتاً عمر طولانی آن.
  • اشغال فاای کم و حذف آجرچینی نسوز اطراف خروجی هوای گرم.
  • امکان تزریق مایع بخور به صورت مرکزی.
  • دور بودن محل کوره و دودکش و تطابق هرگونه طرح معماری و جانمایی با آن.
  • امکان استفاده از کویل بخار و المنت برقی به عنوان یدک کوره.
  • در این روش، امکان استفاده از هوای تازه برای سونا وجود دارد و هوای تازه ی مورد نیاز، ابتدا گرم شده و سپس

وارد فاای سونا می گردد.

  • استریلیزه شدن هوا به علت گردش مداوم جریان هوای اتاق روی سطح داغ کوره و از بین رفتن میکرو های معلق

در هوا و در نتیجه جلوگیری از شیوع بیماری های واگیردار ریوی.

سونای مادون قرمز

اشعه های مادون قرمز، ارتعاشات الکترومغناطیسی هستند که از تمام منابع گرمایی منتشر می شوند. این اشعه ها وقتی به اشیاء یا بدن انسان برخورد می کنند به انرژی گرمایی تبدیل می شوند. این ارتعاشات وقتی به جسمی برخورد می کنند،سبب حرکت ملکول های آن جسم شده و بدین ترتیب دمای آن بالا می رود. این گرما در سونا به صورت گرمایی بسیارمطبوع احساس می شود و به گرم شدن شدید بدن کمک می کند.اندازه گیری های دقیق نشان داده است که اشعه های سونا برای محدوده فرکانس مشخصی که جزء فرکانس اشعه مادون قرمز است، تنظیم شده اند. محدوده فرکانس اشعه مادون قرمز دارای طول موجی برابر 3 تا 10 میکرومتر می باشد. این اشعه ابتدا توسط لایه های پوست جذب شده و باعث گرم شدن پوست می شود. گرما از طریق خون و بافت ها )از طریق انتقال حرارت هدایت و همرفتی( دمای بدن را بالا می برد، اما برای اینکه لایه های زیرین بافت ها نیز با انرژی تابشی گرم شوند، باید از اشعه های مادون قرمزی با طول موج کمتر استفاده کرد و بااشعه مادون قرمزمحدوده ی 0/7تا1/4 میکرومتر می توان سونا را گرم نمود. گرمایی که در این سونا احساس می شود با گرمای سونای سنتی متفاوت است، چون در اینجا گرمای تابشی وجود دارد.

عیب این سونا آن است که اشعه به تمام قسمت های بدن به طور هم زمان و هم اندازه تابیده نمی شود. اما در مقابل، اشعه مادون قرمز یک محرک گرمایی هدفدار را تولید می کند که برای تحریک ماهیچه های سخت مفید است. همچنین در این سوناها به دلیل وجود اشعه مادون قرمز، زمان پیش راه اندازی کوتاه تر است.

مثال معمول از تکنولوژی مادون قرمز که در سونا استفاده می شود مانند گرمایی است که از نور خورشید )بدون اشعه های مار آن( دریافت می شود. در این نوع سونا، گرمایی توسط یک نوع سرامیک ساطع می گردد که هم فرکانس با فرکانس طبیعی انسان می باشد. همچنین این سیستم بسیار ایمن و مطمئن بوده و باعث می گردد که گرما تا عمق بیشتری در بدن نفوذ کند که بوسیله روش های گرمایی دیگر، این امر ممکن نمی باشد.

 

سونای بخار

 

سونای بخار دارای محیطی گرم و مرطو است و بایستی هر دو عامل دما و رطوبت نسبی بطور مجزا کنترل و درحد مطلوب نگه داشته شود. در سوناهای بخار، دما در حدود 35 تا 40 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی حدود 95 % تا%100 می باشد. از آنجایی که دمای بخار در لحظه ورود به اتاقک سونا در حدود 110 تا 115 درجه سانتیگراد می باشد

)فشار بخار 2 تا 4 اتمسفر می باشد(، با برخورد به بدن، باعث سوختن وحشتناک پوست می گردد. برای جلوگیری از این حالت، زیر نیمکت هایی که محل نشستن کاربران می باشند،فضایی به عمق 0/5mدرنظرگفته می شودکه این بخارورودی در لحظه اول، به این فضا وارد شود و به علت افت فشار، دمای آن به طور ناگهانی افت پیدا کرده و به حدود 75تا 80 درجه سانتیگراد می رسد.

اصولاً فاصله محل های تزریق بخار از یگدیگر 70cm در نظر گرفته می شود، ولی اگر فضامحدود باشد می توان آنرا تا حدود 50cmکاهش داد، زیرا پس از چند دقیقه بخار تمام اتاق را فرا می گیرد و تقریباً شرایط ایده آل فراهم می گردد.

در سونای بخار برای تأمین شرایط مورد نظر، یک رطوبت سنج )هیومیدیستات( به شیر برقی ورودی بخار فرمان می دهد،زیرا اگر به مشعل فرمان دهد، نمی توان کنترل دقیقی بر روی وضعیت اتاقک سونا داشت. به طور اتوماتیک در دیگ های بخار )سونا(، مشعل می تواند بخار را همیشه در دما و فشار مورد نظر نگه دارد، پس احتیاجی به کنترل مشعل وجود نداردو فقط باید میزان بخار ورودی به اتاق سونا کنترل شود که برای کنترل آن نیز می توان از شیر برقی استفاده کرد. در این بخش انواع روش های تزریق بخار به داخل سونای بخار معرفی می گردند.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code